Wat is de Geluidslimiet voor Paarden?

Met de producten van Ipos Technology proberen we objectiviteit en wetenschap naar de paardensport te brengen. We hebben een aantal andere interessante dingen ontdekt, die kunnen worden gemeten en die ook invloed hebben op het welzijn en de prestaties van paarden. Nederland is één van de dichtstbevolkte landen ter wereld. Op het gebied van dierdichtheid scoort het ook heel hoog, met meer dan 100 miljoen dieren. Het gevolg is dat mens en dier heel dicht op elkaar leven, en elkaar soms storen. Voor mensen is geluidsoverlast een bekend probleem als oorzaak van stress en slapeloosheid. Maar hoe zit dat bij paarden? Ervaren zij ook geluidsoverlast?

Vluchtdieren

Paarden zijn 'vluchtdieren'. Ze leefden oorspronkelijk op de steppes, een open landschap, waar weinig geluid voorkomt. Luid of veel geluid is niet iets dat paarden van nature kennen. Paarden zijn pas 6.000 jaar geleden in de buurt van mensen gaan leven, wat betekent dat ze nog niet veel tijd hebben gehad om zich op genetisch gebied aan mensen aan te passen. Wat gedrag en instincten betreft, zullen ze nog dichtbij hun voorouders op de steppe staan.


Dit leven als prooidier op de open velden heeft ervoor gezorgd dat het paard altijd zijn omgeving goed in de gaten houdt. Van nature wantrouwen paarden in eerste instantie elke verandering, tot ze leren dat een prikkel, zoals een geluid, niet gevaarlijk is. Dit oude instinct bepaalt nog steeds de manier waarop paarden op geluiden reageren, en hoe veel last ze ervan hebben.

Gehoor

Het bereik van het gehoor van een paard begint bij 5-15 decibel (dB), wat een beetje hoger is dan dat van een mens. Wij kunnen geluiden detecteren vanaf 0 dB. Dit betekent dat paarden hele zachte geluiden later horen dan mensen. Voor mensen beginnen geluiden boven 120 dB oncomfortabel te voelen in het oor. Geluidsniveaus tussen 130 en 140 dB veroorzaken pijn. Helaas kunnen we paarden niet vragen hoe het is voor hen, dus dit soort plafondniveaus zijn (nog) niet bekend voor paarden. Als we het hebben over geluidoverlast, is niet alleen de intensiteit van het geluid belangrijk, maar ook de duur.

Schrikken

Ieder nieuw geluid zal in eerste instantie een paniekreactie veroorzaken. Dit varieert van plotseling het hoofd optillen tot omdraaien en wegrennen, mogelijk in combinatie met bokken richting het zogenaamde gevaar. Dit kan gevaarlijke situaties voor verzorgers en ruiters als gevolg hebben. Een paard zal eerder schrikken van een geluid als ze het ook kunnen zien, dan van alleen een geluid.

Voor paarden is het belangrijk dat ze elkaar kunnen zien, en bij voorkeur elkaar ook kunnen aanraken. Een paard dat schrikt, zal meteen richting andere paarden rennen, vanwege zijn kudde-instinct - samen sterker. Dit betekent dat een paard dat alleen is, makkelijker zal schrikken, en niet zo veel slaapt en eet in een luidruchtige omgeving. Daarnaast leren paarden van elkaar welke dingen eng zijn en welke niet.


De oren van het paard kunnen aangeven waar het paard naar luistert.

Gewenning

Paarden kunnen gewend raken aan bepaalde soorten achtergrondgeluid. Om ervoor te zorgen dat het paard aan een geluid gewend raakt, zou dit nooit gevolgd moeten worden door een onplezierige ervaring of een vluchtreactie. Bij voorkeur is het geluid constant aanwezig en voorspelbaar over wanneer het zal voorkomen. Een paard zal bijvoorbeeld sneller gewend raken aan het geluid van een trein als deze regelmatig langskomt dan wanneer dit maar eens in de zoveel tijd gebeurt.


Als richtlijn duurt het gewenningsproces van een paard tussen de drie dagen en twee weken. Dit is erg afhankelijk van de eerdere ervaringen van het paard met dit soort geluid. In een onderzoek met paarden die eerst in een stal gehouden werden en toen 24/7 buiten, sliepen de paarden de eerste drie dagen minder. Daarna stabiliseerde het aantal uren dat ze sliepen weer.


Paarden raken zelden gewend aan geluiden boven 100 dB. In een onderzoek onder wilde dieren in de Verenigde Staten (waaronder wilde paarden), konden de dieren niet gewend raken aan geluiden boven 100 dB. De dieren schrokken vaak en renden weg voor zulke harde geluiden. Meerdere andere onderzoeken met minder harde geluiden rondom paardenstallen lieten gewenning zien.


We gaan ervan uit dat de gewenning, net als het conditioneren van paarden, erg afhankelijk is van de context. Dit betekent dat paarden die gewend zijn aan het geluid van een vliegtuig, niet meteen gewend zullen zijn aan het geluid van een racebaan.

Muziekconcerten

In Australië werden de organisatoren van een muziekconcert dat in de buurt van een paardenstal werd gehouden, gevraagd om het evenement aan een maximale geluidsnorm te houden van 65 dB. De paarden waren nog niet gewend aan dit soort geluid, en ze waren erg rusteloos op de dag van het concert. Vooral de paarden in de boxen het dichtst bij het concert waren gespannen en aten minder. Plotselinge veranderingen in de muziek veroorzaakten de grootste reactie bij de paarden.

Racebaan

In een onderzoek met paarden op verschillende racebanen werden geluidsniveaus van 51-70 dB gemeten, waar de paarden bijna niet op reageerden. Zij waren waarschijnlijk gewend aan deze geluidsniveaus.

Passerende vliegtuigen

Tijdens een onderzoek bij paarden die gehouden werden in een wei, direct onder de landingsbaan van Christchurch (Verenigde Staten), werden geluidsniveaus van meer dan 90 dB gemeten als er een vliegtuig overvloog. Deze paarden waren ook duidelijk gewend aan het geluid, want ze lieten weinig tot geen verandering in hun gedrag zien, en bleven rustig grazen.

Effect van geluid op slaap

Het is niet bekend tot welke hoogte paarden een soort inwendige spanning kunnen opbouwen als ze worden gehouden in een luidruchtige omgeving. In alle genoemde onderzoeken was er een periode van relatieve rust tijdens de nacht, zonder races of vliegtuigen, dus de paarden konden slapen tijdens deze periode.

Net zoals mensen kennen paarden een diepe vorm van slaap, de paradoxale slaap genoemd. Voor mensen heet dit REM-slaap. Deze diepe vorm van slaap komt bij paarden alleen voor als ze gaan liggen. Ongeveer 17% tot 25% van de totale slaaptijd van paarden (drie tot vijf uur per dag) bestaat uit diepe slaap. Paarden slapen korte periodes, meerdere keren per dag. De periode van diepe slaap voor paarden duurt normaal tussen 4 en 4,8 minuten. Paarden slapen het meest tussen middernacht en vroeg in de ochtend, waarschijnlijk omdat dit de rustigste tijd is. Herrie en commotie in hun omgeving verkorten de tijd dat het paard diep slaapt. Dit heeft invloed op het welzijn, immuunsysteem en de prestaties van het paard.


Er zijn nog geen specifieke onderzoeken geweest naar het exacte geluidsniveau dat de slaap van paarden beïnvloedt. Voor mensen, die geen vluchtdieren zijn, heeft de US Environmental Protection Agency (Bureau Omgevingsbescherming) een maximum van 45 dB ingesteld om hen te beschermen tegen slaaponderbreking. Voor een vluchtdier, zoals een paard, zou minstens diezelfde norm moeten worden aangehouden.

Bronnen

  • Bowles A.E. (1995) “Responses of wildlife to noise in Wildlife and recreationists.” 109-156.

  • Dallaire A. (1986). “Rest behavior.” Equine Pract; 2:591-607.

  • Dallaire, A. and Ruckebusch, Y. (1974a). “Sleep patterns in the pony with observations on partial perceptual deprivation.” Physiol. Behav., 12: 789-796.

  • Dallaire, A. and Ruckebusch, Y. (1974b). “Sleep and wakefulness in the housed pony under different dietary conditions.” Can. J. Comp. Med., 38: 65-71.

  • Hale LA, Huggins SE. (1980). “The electroencephalogram of the normal “grade” pony in sleep and wakefulness.” Comp Biochem Physiol ; 66:251-7.

  • Hoopt K. (2000) “A preliminary study of the effect of music on equine behavior.” J Equine Vet Sci Volume 20, 11: 691-693

  • Huybregts, C.N. (2008) “Protecting horses from excessive music noise – a case study.” 9th International Congress on Noise as a public Health Problem (ICBEN) 2008,

  • Foxwoods, CTJouvet M. (1967). “Neurophysiology of the states of sleep.” Physiol Rev; 47: 117-77.paardenwelzijnscheck.nl geraadpleegd op 11 februari 2015

  • Ruckebusch Y. (1975). “The hypnogram as an index of adaptation of farm animals to changes in their environment.” Appl Anim Ethol; 2:3-18.

  • (In het Duits) Steinhart, P. (1937). Der Schlaf des Pferdes, seine Dauer, Tiefe, Bedingungen. Vetkde, 49: 145-232.

  • Vereniging Nederlandse Gemeenten 2009 Handreiking paardenhouderij en ruimtelijke ordening.

  • Wilkening S. (2014) “Summary of research of noise effects on animals.” Internal Memo by Marchall Day Acoustics.